لزوم احراز شرایط مذکور در مواد ۶۱۲ و ۶۱۴ قانون تعزیرات ۱۳۷۵ و تبصره آن برای سایر جنایات
صورتجلسه نشست قضایی
کد نشست: ۱۳۹۹-۷۱۹۵
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۸/۰۹/۰۵
برگزار شده توسط: استان اصفهان/ شهر نآیین
موضوع
لزوم احراز شرایط مذکور در مواد ۶۱۲ و ۶۱۴ قانون تعزیرات ۱۳۷۵ و تبصره آن برای سایر جنایات
پرسش
مطابق ماده ۴۴۷ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ در مواردی که در آن قانون به کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات مصوب ۱۳۷۵ ارجاع شده است آیا احراز شرایط مذکور در مواد برای قتل عمد و ۶۱۲ برای قتل عمد و ۶۱۴ و تبصره آن برای سایر جنایات الزامی است یا صرفاً جهت تتعیین میزان مجازات به آن قانون ارجاع شده است؟
نظر هیات عالی
در خصوص موضوع نظریه اداره حقوقی به شماره ۹۸/۱۶۷۷- ۹۸/۱۱/۱ به شرح زیر مورد تایید اعضای هیات عالی است:
تعزیر مقرر در ماده ۴۰۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ و ارجاع آن طبق ماده ۴۴۷ همین قانون به ماده ۶۱۴ کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی ۱۳۷۵، فقط شامل مواردی میشود که ضرب و جرح عمدی منتهی به آثار مندرج در این ماده، یعنی « نقصان یا شکستن یا از کار افتادن عضوی از اعضا یا مرض دائمی یا فقدان یا نقص یکی از حواس یا منافع یا زوال عقل گردد» و یا مشمول تبصره آن باشد.
بنابراین صدمهای که صرفاً موجب تغییر رنگ پوست و تورم بدن شود بدون اینکه آثار فوق را داشته باشد، مشمول تعزیر مندرج در ماده ۶۱۴ قانون مجازات اسلامی ۱۳۷۵ نیست و به طور کلی با تصویب قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ جنایات عمدی غیر قابل قصاص در صورتی قابل تعزیر است که از مصادیق ماده ۶۱۴ قانون مجازات اسلامی ۱۳۷۵ و یا تبصره آن باشد. اصل قانونی بودن جرم و مجازات و تفسیر مضیق قوانین جزایی هم موید این نظریه میباشد.
جنایات مذکور در فرض سوال (حارصه، دامیه، متلاحمه و موضحه) که به صورت عمدی وارد شود، چنانچه منجر به یکی از آثار مذکور در ماده ۶۱۴ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۵ گردد و شرایط مذکور در این ماده را دارا باشد، در این صورت مطابق ماده مذکور، علاوه بر دیه، مجازات تعزیری نیز برای مرتکب تعیین میگردد.
نظر اکثریت
در فرض سوال شرایط مندرج در ذیل ماده ۶۱۴ قانون مجازات اسلامی تعزیرات مصوب ۱۳۷۵ اعم از اخلال در نظم و امنیت جامعه یا بیم تجری مرتکب یا دیگر شرایط لازم، برای اعمال مجازات لازم میباشد اعم از اینکه صدمات صدر ماده ۶۱۴ باشد یا خیر. چنانچه صدمه شامل تغییر رنگ پوست یا تورم بدن باشد و بیم تجری متهم برود و یا بیم اخلال در نظم باشد؛ با عنایت به ذیل ماده ۶۱۴ میتوان مجازات ۲ تا ۵ سال را اعمال کرد. ماده ۴۰۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ عناوین شرعی صدمات را بیان نموده است و ماده ۶۱۴ نتایج حاصله از ضرب و جرح است در صورت عدم اعمال ماده ۶۱۴ در صدمات تغییر رنگ و تورم عملاً جنبه عمومی جرم و مجازات تعزیری آن قابل اعمال نمیباشد و ذکر آن در ماده فوق کار عبث و بیهودهای بوده است. هرچند به نظر میرسد مجازات ۲ تا ۵ سال برای صدمات جزئی مجازات سنگینی باشد. از طرفی ماده ۴۰۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ به صراحت اعلام نموده: «... به تعزیر مقرر در کتاب پنجم تعزیرات نیز محکوم میشود...» پس یعنی از باب تعیین میزان مجازات به آن قانون ارجاع داده است و لزومی به احراز شرایط صدر ماده نیست.
نظر اقلیت
تعزیر مندرج در ماده ۴۰۱ و ۴۲۰ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ حسب ماده ۴۴۷ همین قانون به مواد ۶۱۲ و ۶۱۴ قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات مصوب ۱۳۷۵ برمیگردد. لذا احراز شرایط مذکور در موارد اخیرالذکر بالاخص ماده ۶۱۴ قانون مجازات اسلامی تعزیرات لازم است لذا ضرب و جرح باید اولاً منتهی به نقصان یا شکستن یا از کارافتادگی عضوی از اعضاء یا مرض دائمی یا فقدان یا نقص یکی از حواس یا منافع یا زوال عقل گردد یا مشمول تبصره باشد و ثانیاً باید موجب اخلال در نظم و صیانت جامعه یا بیم تجری مرتکب شود تا متهم علاوه بر دیه به مجازات تعزیری محکوم گردد. نظریات مشورتی ۳۳۶۵/۹۵/۷ - ۱۳۹۵/۱۲/۲۵و ۱۴۹۲/۹۴/۷ - ۱۳۹۴/۶/۱۰و ۶۷۹/۹۴/۷ - ۱۳۹۴/۳/۱۶ و ۳۰۵۹/۹۴/۷ - ۱۳۹۲/۱۱/۵و ۲۹۸۱/۹۳/۷ - ۱۳۹۳/۱۱/۲۹ موید این نظر میباشد. چنانچه ضرب و جرح وارده منجر به صدمات مندرج در صدر ماده ۶۱۴ قانون فوقالذکر نگردد هرچند امکان احراز شرایط ذیل ماده قابل اخلال در نظم یا بیم تجری باشد امکان مجازات تعزیری وجود ندارد. چنانچه اخلال در نظمی حادث گردیده باشد و مصداق ماده ۶۱۸ قانون مجازات باشد وفق ماده مذکور نیز اقدام خواهد شد.