نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۳۰۹ مورخ ۱۴۰۴/۰۸/۰۷

در خصوص چک‌های ثبت نشده در سامانه بانک مرکزی (موسوم به سامانه صیاد)، خواهشمند است به پرسش‌های زیر پاسخ دهید: ۱- آیا گیرنده و شخصی که چک در وجه وی صادر شده است، می‌تواند چک را از طریق ظهرنویسی با درج این عبارت که «کلیه حقوق این چک منتقل شد» و یا به طریقی غیر از ظهرنویسی و به موجب برگی جداگانه، به ثالث انتقال دهد؟ ۲- در صورتی که چک یاد‌شده قابلیت انتقال دارد، آیا وفق بند ۳ ماده ۲۹۲ و ماده ۲۹۳ قانون مدنی تبدیل تعهد صورت گرفته و تضمین‌ها و تعهدات سابق به تعهد لاحق تعلق نخواهد گرفت؟ آیا تضمینات و تعهداتی که بین صادر‌کننده چک و گیرنده چک به ثبت نرسیده است؛ مانند آنکه، صادر‌کننده چک می‌بایست پس از تنظیم سند رسمی انتقال نسبت به ثبت و کارسازی وجه چک اقدام کند و چنین سندی هنوز تنظیم نشده است، در رابطه صادر‌کننده و منتقل‌الیه (ثالثی که چک به وی منتقل شده است)، مؤثر است؟

۱ و ۲- اولاً، به ‌موجب تبصره یک (اصلاحی ۱۴۰۰) ماده ۲۱ مکرر (الحاقی ۱۳۹۷) قانون صدور چک مصوب ۱۳۵۵ با اصلاحات و الحاقات بعدی، ثبت چک در سامانه صیاد، شرط اعتبار و شمول قوانین مربوط بر چنین سندی است و در صورت عدم ثبت در این سامانه، چک ماهیت تجاری خود را از دست می‌دهد و دارنده نمی‌تواند از مزایای اسناد تجاری؛ از جمله ظهرنویسی استفاده کند و در چنین فرضی، روابط طرفین تابع عمومات قانون مدنی است. ثانیاً، با توجه به بند پیش‌گفته، از آنجا که در فرض سؤال چک در سامانه صیاد ثبت نشده است، ظهرنویسی آن به معنای مصطلح قانونی، امکان‌پذیر نیست و روابط طرفین در انتقال چک تابع عمومات قانون مدنی است.