نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۴۰۵ مورخ ۱۴۰۵/۰۳/۰۴

تبصره ماده ۱۳ (الحاقی ۱۴۰۲/۱/۲۰) آیین‌نامه اجرایی قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست و ماده ۴۵ شیوه‌نامه مراقبت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست مصوب ۱۴۰۲/۵/۲۵ وزیر دادگستری و رئیس مرجع ملی حقوق کودک، سازمان بهزیستی کشور می‌تواند کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست را که به دستور مرجع قضایی به سازمان مزبور معرفی شده یا می‌شوند تا تعیین تکلیف نهایی در مرجع قضایی، به طور موقت رأساً یا از طریق مؤسسات مراقبت خانواده‌محور به خانواده‌های دارای صلاحیت بسپارد. آیا مراقبت موقت یاد‌شده از مصادیق «سرپرستی» محسوب شده و والد خانواده میزبان از مزایای موضوع ماده ۲۱ قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست مصوب ۱۳۹۲ برخوردار خواهد شد؟

اولاً، «مراقبت موقت» از کودک یا نوجوان بی‌سرپرست یا بدسرپرست موضوع ماده ۴۵ شیوه‌نامه مراقبت موقت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست مصوب ۲۵/۵/۱۴۰۲ وزیر دادگستری و رئیس مرجع ملی حقوق کودک، توسط سازمان بهزیستی کشور و یا مؤسسه مراقبت خانواده‌محور به خانواده میزبان (موضوع بند ۱۲ ماده یک شیوه‌نامه یاد‌شده) واگذار می‌شود و لغو آن نیز در حدود ماده ۶۹ این شیوه‌نامه به دستور کارگروه مراقبت از کودکان و نوجوانان اداره بهزیستی شهرستان صورت می‌گیرد و این نهاد متفاوت از نهاد «سرپرستی» است که وفق ماده یک قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست مصوب ۱۳۹۲ با اذن مقام معظم رهبری و با رعایت ترتیبات مقرر در این قانون؛ از جمله با صدور قرار دوره سرپرستی آزمایشی شش ‌ماهه و صدور بعدی حکم سرپرستی توسط دادگاه با اخذ تضمینات و تعهدات موضوع این قانون از متقاضی امر سرپرستی صورت می‌گیرد (مواد ۱۱، ۱۳، ۱۴ و ۱۵ قانون). ثانیاً، برخورداری سرپرست از مزایای حمایتی حق اولاد و مرخصی دوره مراقبت برای کودکان زیر سه سال (معادل مرخصی دوره زایمان) و برخورداری کودک یا نوجوان تحت سرپرستی از مجموعه مزایای بیمه تکمیلی، به شرح مذکور در ماده ۲۱ قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست مصوب ۱۳۹۲، ناظر به نهاد «سرپرستی» موضوع این قانون است و قابل تسری به نهاد «مراقبت موقت» موضوع ماده ۴۵ شیوه‌نامه صدرالذکر نمی‌باشد؛ بویژه آن‌که، وفق ماده ۶۷ این شیوه‌نامه، اصل بر تبرعی بودن مراقبت موقت و تأمین هزینه‌ها از سوی خانواده میزبان است؛ اما به کودک یا نوجوان دارای شرایط ویژه، در صورت درخواست خانواده میزبان، حمایت مالی مستمر یا غیر مستمر توسط سازمان بهزیستی کشور و در قالب دستورالعمل جامع مالی این سازمان پرداخت می‌شود (ماده ۶۸ شیوه‌نامه). با توجه به مراتب و مستندات پیش‌گفته، تسری مزایای حمایتی موضوع ماده ۲۱ قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست مصوب ۱۳۹۲ به خانواده میزبان و کودک و نوجوان سپرده شده به این خانواده، فاقد موقعیت قانونی است.