نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۷۹۷ مورخ ۱۴۰۵/۰۱/۲۳

۱- آیا توهین به فرد روحانی ملبس با الفاظ زشت یا به شکل عملی (مانند عمامه‌پرانی) مصداق ماده ۵۱۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب ۱۳۷۵ و یا دیگر قوانین محسوب می‌شود؟ ۲- آیا لباس و جایگاه حقوقی روحانیت از مصادیق مقدسات است؟ ۳- چنانچه رفتارهای یادشده مصداق توهین عادی باشد، آیا موجب تجری مرتکبان و گسترش این جرم در جامعه و تنزل شأن روحانیت نمی‌شود؟

۱ و ۲- منظور از «مقدسات اسلام» در ماده ۵۱۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب ۱۳۷۵، اشخاص، اشیاء و اموری است که جزء ارکان یا ضروریات دین اسلام باشد و انکار آن‌ها مستلزم انکار دین و اهانت به آن‌ها مستلزم اهانت به اساس دین اسلام باشد و تمام مذاهب اسلامی در مقدس بودن آن‌ها اتفاق ‌نظر داشته باشند؛ همانند ذات احدیت، قرآن مجید، پیامبر اکرم (ص)، کعبه و ... ؛ بنابراین اموری که هر چند بر اساس موازین اسلامی دارای احترام و ارزش‌اند؛ اما نمی‌توان آن‌ها را «مقدس» شمرد، در تعریف «مقدسات اسلام» جای نمی‌گیرند؛ همانند پدر و مادر، معلم، آبروی مؤمن، قبور صلحا و اولیاء و ... . بر این اساس و با عنایت به تفسیر مضیق نصوص کیفری، «روحانیون» هر چند دارای احترام و منزلت بالایی‌اند، اما توهین به آن‌ها؛ اعم از لفظی یا عملی، به طور خاص جرم‌انگاری نشده است و مشمول عمومات توهین به افراد در قوانین کیفری است. بند ۸ ماده ۶ قانون مطبوعات مصوب ۱۳۶۴ با اصلاحات و الحاقات بعدی که با تصریح به «اهانت به دین مبین اسلام و مقدسات آن و همچنین اهانت به مقام معظم رهبری و مراجع مسلم تقلید»، توهین به مراجع مسلم تقلید را مستقل از مقدسات اسلام ذکر کرده است، مؤید این دیدگاه است. ۳- این امر که مجازات یک جرم، مانند جزای نقدی درجه شش موضوع جرم ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب ۱۳۷۵ واجد جنبه بازدارندگی یا فاقد این جنبه است، موجب و مستمسک خروج از اصل قانونی بودن جرم و مجازات و تفسیر قوانین جرم‌انگار بدون رعایت اصول حاکم بر تفسیر این قسم از قوانین نیست. در هر صورت، بازدارنده بودن یا نبودن مجازات قانونی یک رفتار، نیازمند آسیب‌شناسی آن است و از حیطه وظایف اداره کل حقوقی خارج است.