نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۵/۱۶۵ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۲۱

با عنایت به اینکه وفق ماده ۲۶ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، اجرای گزارش اصلاحی در شورای حل اختلاف منوط به تأیید قاضی دادگاه صلح است و در این قانون نحوه تأیید و تشریفات آن مشخص نشده است و نظر به اینکه در این حوزه قضایی شورای حل اختلاف به لحاظ مکانی در مجاورت دادگاه‌های صلح قرار ندارد، به نظر می‌رسد تأیید گزارش اصلاحی مستلزم برگزاری جلسه داوری است تا چنانچه افراد ادعایی بر بی‌اعتباری صورتجلسه به لحاظ شکلی؛ مانند عدم اهلیت فرد توافق‌کننده و جعلیت امضاها داشته باشند، موضوع بررسی و پس از تأیید گزارش اصلاحی اجراییه صادر شود؛ خواهشمند است در خصوص این رویه اعلام نظر فرمایید.

اولاً، به موجب ماده ۳۳ آیین‌نامه ترتیب اقدامات سازشی در شوراهای حل اختلاف مصوب ۲۱/۵/۱۴۰۳ رئیس محترم قوه قضاییه، در پرونده‌های کیفری که از سوی دادگاه صلح یا سایر مراجع قضایی به منظور صلح و سازش به شورا ارجاع می‌شود، شورا در مهلت قانونی فرایند صلح و سازش را انجام می‌دهد. در صورت حصول سازش یا اعلام گذشت شاکی، مراتب در صورتمجلس درج و به مرجع قضایی مربوط اعلام ‌می‌شود؛ بنابراین در فرض سؤال، شورای حل اختلاف باید مطابق ماده ۳۳ یادشده اقدام کند و صدور گزارش اصلاحی به وسیله شوراهای حل اختلاف در پرونده‌های کیفری ارجاعی به آن مرجع، منتفی است. ثانیاٌ، چنانچه در پرونده‌های حقوقی در جریان رسیدگی تقاضای صلح و سازش شده باشد و دادگاه در اجرای ماده ۱۹ آیین‌نامه ترتیب اقدامات سازشی در شوراهای حل اختلاف مصوب ۲۱/۵/۱۴۰۳ رئیس محترم قوه قضاییه، موضوع را به شورای حل اختلاف ارجاع کند، وفق ذیل همین ماده «گزارش اصلاحی تنظیم شده توسط شورا حسب مورد به دادگاه ارجاع‌کننده ارسال و در صورت تأیید آن توسط همان دادگاه مطابق قانون اقدام می‌شود» و در صورتی که بدون تقاضای صلح و سازش، (با اطمینان از عدم مخالفت طرفین پرونده)، موضوع در اجرای ماده ۱۵ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲ برای صلح و سازش به شورای حل اختلاف ارجاع شود، به نظر می‌رسد با توجه به ذیل ماده ۲۰ قانون یادشده که مقرر می‌دارد: «در موارد موضوع ماده ۱۵ این قانون نتیجه به همراه تصویری از گزارش اصلاحی به مرجع قضایی ارسال می‌شود تا مرجع مزبور نسبت به مختومه کردن پرونده با دستور اداری اقدام کند» و با لحاظ مفاد ماده ۲۶ همین قانون، از آنجا که گزارش اصلاحی به وسیله شورای حل اختلاف صادر می‌شود و به تأیید قاضی دادگاه صلح می‌رسد، دادگاه صلح مرجعی است که گزارش اصلاحی با تأیید آن اعتبار تام و قابلیت اجرا می‌یابد؛ بنابراین، قاضی دادگاه صلح پس از ارجاع پرونده و پیش از تأیید گزارش اصلاحی باید بررسی کند که در تنظیم گزارش اصلاحی، قوانین و مقررات شکلی و ماهوی و توافق طرفین رعایت شده باشد؛ به عبارت دیگر، تأیید گزارش اصلاحی با نظارت عالیه و همه‌جانبه قاضی دادگاه صلح ملازمه دارد و در این راستا قاضی می‌تواند در صورت لزوم اظهارات و ادعاهای طرفین؛ از جمله ایراد عدم اهلیت فرد توافق‌کننده و یا ادعای مجعول بودن امضاها؛ آنگونه که در فرض سؤال آمده است را استماع و یا مدارک و مستندات آنان را بررسی کند؛ بنا به مراتب پیش‌گفته در فرض سؤال، دادگاه صلح تکلیفی به تشکیل جلسه رسیدگی و استماع اظهارات طرفین ندارد؛ هرچند در این خصوص با منع قانونی مواجه نیست.