نظریه مشورتی شماره ۷/۹۶/۷۰۸ مورخ ۱۳۹۶/۰۳/۲۸
تاریخ نظریه: ۱۳۹۶/۰۳/۲۸
شماره نظریه: ۷/۹۶/۷۰۸
شماره پرونده: ۶۹-۸۶۱/۱-۴۵۴
استعلام:
در ماده ۴۳۴ قانون مجازات اسلامی مصوب ۹۲ مقرر گردیده هر گاه کسی فردی را که مرتکب جنایت عمدی شده است فراری دهد به تحویل وی الزام میشود اگر در موارد قتل و جنایت بر عضو که منجر به قطع یا نقص عضو یا از بین رفتن یکی از منافع آن شده است بازداشت فرد فراری دهنده موثر در حضور مرتکب یا الزام فراری دهنده به احضار مرتکب باشد دادگاه باید با درخواست صاحب حق قصاص تا زمان دستگیری مرتکب فراری دهنده را بازداشت کند و در ماده ۵۵۳ از قانون مجازات اسلامی کتاب پنجم تعزیرات مصوب ۷۵ مقرر گردیده هر کس شخصی را که قانوناً دستگیر شده و فرار کرده یا کسی را که متهم است به ارتکاب جرمی و قانوناً امر به دستگیری او شده است مخفی کند یا وسایل فرار او را فراهم کند به ترتیب ذیل مجازات خواهد شد:
چنانچه کسی که فرار کرده محکوم به اعدام یا رجم یا صلب یا قصاص نفس و اطراف و یا قطع ید بوده مجازات مخفی کننده یا کمک کننده او در فرار حبس از یک تا سه سال است و..
۱- نظر به اینکه صراحتاً لفظ دادگاه در ماده ۴۳۴ قانون مجازات اسلامی مصوب ۹۲ ذکر شده است نه دادسرا و اینکه قانون آئین دادرسی کیفری مصوب ۹۲ صدور قرار بازداشت موقت را منوط به جرایم و مجازات های مندرج در ماده ۲۳۷ و وجود شرایط ماده ۲۳۸ آن قانون دانسته است آیا مقرره ماده ۴۳۴ قانون فوق الذکر در دادسرا نیز قابل اعمال است یا خیر آیا صدور بازداشت موقت مستند به ماده ۴۳۴ امکان پذیر میباشد؟
۲- در صورتی که در دادسرا ماده ۴۳۴ قانون مذکور قابل اعمال باشد جمع بین مواد ۴۳۴ قانون مجازات اسلامی مصوب ۹۲ با ماده ۵۵۳ قانون مجازات اسلامی کتاب پنجم تعزیرات مصوب ۷۵ چگونه خواهد بود از این نظر که الف حداکثر مدت زمانی که فراری دهنده را می توان بازداشت نگه داشت چه میزان است با توجه به ماده ۵۵۳ حداکثر مجازات ۳ سال حبس در خصوص فراری دهنده مرتکب قتل خواهد بود و ماده ۲۴۲ قانون آئین دادرسی کیفری مقرر کرده بیش از حداقل مجازات قانونی نمی توان متهم را بازداشت نگهداری کرد و ماده ۴۳۴ قانون مذکور بیان نموده تا زمان دستگیری مرتکب فراری دهنده بازداشت میشود.
ب-از نظر نوع قرار تامین متناسب چگونه خواهد بود ماده ۴۳۴ قرار بازداشت میباشد ولی طبق ماده ۵۵۳ قرار تامین متناسب حسب میزان مجازات قانونی و مواد مربوط به قرارهای تامین در قانون آئین دادرسی کیفری بازداشت موقت نمیباشد.
ج- آیا مقرره ماده ۲۲ قانون آئین دادرسی کیفری در خصوص بازداشت مندرج در ماده ۴۳۴ قانون مجازات اسلامی مصوب ۹۲ لازم الرعایه است یا خیر.
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
۱- ماده ۴۳۴ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲، جایگزین ماده ۲۶۷ قانون مجازات اسلامی ۱۳۷۰ است. برابر ماده ۴۳۴ یاد شده دادگاه باید فراری دهنده را با درخواست صاحب حق تا زمان دستگیری مرتکب، بازداشت کند که با توجه به قید کلمه دادگاه و تکلیف مرجع مذکور، این بازداشت از اختیارات خاص دادگاه است و ارتباطی به دادسرا ندارد.
۲ (الف و ب)- جواب با توجه به پاسخ فوق، منتفی است.
۲ (ج)- مقررات ماده ۴۳۴ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲، حکم خاص شرعی است که از مقررات آیین دادرسی کیفری در مورد بازداشت موقت، تبعیت نمی کند و در هر مورد باید به شقوق مختلف مذکور در آن، عمل شود. بدیهی است شرط اصلی بازداشت فراری دهنده یا ادامه بازداشت وی، موثر بودن آن در دسترسی به متهم اصلی است که در همه حال باید رعایت شود وتشخیص این امر به عهده مقام قضایی رسیدگیکننده است.