تأثیر برائت مباشر بر مسئولیت کیفری معاون جرم

رأی خلاصه جریان پرونده

آقای الف.ن. به موجب دادنامه شماره ۱۴۲۶-۰۵/۱۲/۱۳۹۱ صادره از شعبه ۱۰۱ دادگاه عمومی جزایی شهرستان ... به جرم معاونت در فروش مال غیر با متهم اصلی آقای ع.ش. با استناد به ماده یک قانون راجع به انتقال مال غیر ناظر به ماده یک قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس و کلاهبرداری و مواد ۴۳ و ۷۲۶ قانون مجازات اسلامی به تحمل یک سال حبس با احتساب ایام بازداشت قبلی و با لحاظ قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین به پرداخت جزای نقدی به مبلغ هفتاد هزار و یک ریال در حق دولت محکوم شده و این حکم پس از تجدیدنظرخواهی نام­بردگان به موجب دادنامه شماره ۱۱۷-۲۸/۰۲/۱۳۹۲ صادره از شعبه ۸ دادگاه تجدیدنظر استان ... تأیید و قطعی شده‌است. پس از آن م.ط. وکیل دادگستری به وکالت از ع.م.(متهم اصلی) از دیوان‌عالی‌کشور درخواست تجویز اعاده‌دادرسی کرده و پرونده به شعبه ۴ دیوان‌عالی‌کشور ارجاع شده و به موجب دادنامه شماره ۴۷۱-۱۱/۰۹/۱۳۹۲، درخواست وی موجه تشخیص و ضمن موافقت با آن(فقط درباره محکومیت ع.م.) پرونده جهت رسیدگی مجدد به شعبه هم‌عرض دادگاه تجدیدنظر ... محول شده‌است. پرونده پس از آن به شعبه ۴ دادگاه تجدیدنظر استان ارجاع شده و به موجب دادنامه شماره ۱۰۸۱-۰۷/۱۱/۱۳۹۲ چنین رأی داده‌است: «نظر به دلایل پرونده در موضوع شکایت که عبارت از فروش مال غیر ملکی مرحوم مورث شاکی خصوصی به نام مرحوم م.ش. که شامل سه دانگ مشاع از شش دانگ اعیانی یک باب خانه پلاک ... فرعی از ۱۰۱۲ اصلی بخش دو ... می‌باشد که برابر مفاد گواهی ثبتی به شماره ...-۰۶/۰۸/۱۳۹۱ ثبت یک منطقه ۲ ... مالکیت مرحوم برابر دفتر املاک تأیید گردیده و مطابق اظهارات طرفین و تحقیقات پرونده به وسیله متهمان (آقایان ع.م. و الف.ن.) با تنظیم سند عادی(قول‌نامه) به شخص ثالثی(آقای ع.م.) واگذار گردیده است، لذا با توجه به مقررات بند یک از ماده ۴۷ قانون ثبت اسناد و املاک و رأی وحدت رویه هیئت عمومی دیوان‌عالی‌کشور به شماره ۱۰/۰۸/۱۳۵۱-۴۳ در ملک مانحن‌فیه فروش مال غیر با تنظیم سند عادی محال است، لذا بر دادنامه تجدیدنظرخواسته (دادنامه شماره ۴۲۶-۰۵/۱۲/۱۳۹۱) از حیث محکومیت صادره علیه آقای ع.م.(با توجه به مفاد دادنامه صادر شده از شعبه ۴ دیوان‌عالی‌کشور که جواز اعاده‌دادرسی را صرفاً از حیث نام­برده اعلام نموده) ایراد وارد تشخیص.... و ضمن نقض آن رأی بر برائت وی صادر و اعلام می‌گردد.» پس از صدور و ابلاغ این رأی آقای الف.ن. نیز از دیوان‌عالی‌کشور درخواست تجویز اعاده‌دادرسی نموده و دلایل خواسته وی اجمالاً چنین است: با توجه به برائت آقای ع.م. از اتهام فروش مال غیر که حاکی است عمل وی اساساً جرم نبوده است و این‌که مجازات معاون جرم منوط به ارتکاب جرم از ناحیه مباشر جرم است و ثبوت این جرم در دادگاه و یا وصف برائت نام­برده و دیگر معاونتی وجود نخواهد داشت تا شخص به خاطر آن محکوم شود و مسئولیت معاون جرم عاریه‌ای که از ناحیه مباشر گرفته می‌شود و وقتی جرمی واقع نشده و مباشر جرمی وجود ندارد مجازات بنده به عنوان معاون آن خلاف قانون است، لذا به استناد بند ۵ ماده ۲۷۲ قانون آئین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری درخواست موافقت با اعاده‌دادرسی نموده و پرونده در تاریخ ۱۴/۰۲/۱۳۹۳ به این شعبه ارجاع شده‌است.

رأی شعبه دیوان عالی کشور

در خصوص درخواست آقای الف.ن. مبنی بر تجویز اعاده‌دادرسی نسبت به دادنامه شماره ۱۱۷-۲۸/۰۲/۱۳۹۲ صادر شده از شعبه ۸ دادگاه تجدیدنظر استان ... که حاکی از تأیید دادنامه شماره ۱۴۲۶-۰۵/۱۲/۱۳۹۱ صادر شده از شعبه ۱۰۱ دادگاه عمومی جزایی ... و متضمن محکومیت نام­برده از جهت بزه معاونت در فروش مال غیر با متهم دیگر پرونده(ع.م. ) به تحمل یک سال حبس و پرداخت هفتاد هزار و یک ریال جزای نقدی است با توجه به این‌که پس از درخواست تجویز اعاده‌دادرسی توسط متهم اصلی از دیوان‌عالی‌کشور و تجویز آن طبق دادنامه شماره ۴۷۱-۱۱/۰۹/۱۳۹۲ صادره از شعبه ۴ دیوان‌عالی‌کشور، پرونده در شعبه ۴ دادگاه تجدیدنظر استان ... رسیدگی و به موجب دادنامه صادر شده از آن دادگاه به شماره ۱۰۸۱-۰۷/۱۱/۱۳۹۲ در ملک موضوع دعوی فروش مال غیر محال تلقی و محکومیت متهم اصلی نقض و رأی بر برائت وی صادر شده و نتیجه برائت متهم اصلی پرونده، بی‌گناهی متهم به معاونت در عملی است که جرم دانسته نشده‌است؛ درخواست نام­برده(آقای ن.) موجه تشخیص و مشمول بند ۵ ماده ۲۷۲ قانون آئین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری و منطبق بر آن می‌باشد، لذا با استناد به ماده ۲۷۴ قانون مذکور ضمن تجویز اعاده‌دادرسی، رسیدگی مجدد را به دادگاه هم‌عرض دادگاه صادرکننده حکم قطعی(ترجیحاً شعبه ۴ دادگاه تجدیدنظر استان ...) ارجاع می‌نماید.
شعبه ۳۳ دیوان عالی کشور - مستشار و عضو معاون
سید نصرت الله اعتماد - سید مجتبی قریشی