رای شماره ۳۵۸ مورخ ۱۴۰۰/۰۳/۰۴ هیات عمومی دیوان عدالت اداری

بسم الله الرحمن الرحیم

شماره دادنامه: ۳۵۸

تاریخ دادنامه: ۱۴۰۰/۰۳/۰۴

شماره پرونده: ۹۹۰۱۲۷۰

مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: سازمان بازرسی کل کشور

موضوع شکایت و خواسته: ابطال ۱- تبصره بند ۹ مصوبه جلسه مورخ ۶/۱۱/۱۳۹۴ هیات امنای دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی بیرجند

۲- بند ۷ مصوبه اصلاحی جلسه مورخ ۱۶/۵/۱۳۹۶ هیات امنای دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی بیرجند

گردش کار: معاون حقوقی و نظارت همگانی سازمان بازرسی کل کشور به موجب نامه شماره ۹۳۰۹۹/۳۰۰-۱۷/۴/۱۳۹۹ اعلام کرده است که:

«تبصره بند ۹ مصوبه مورخ ۶/۱۱/۱۳۹۴ دانشگاه علوم پزشکی بیرجند به موجب بند ۷ مصوبه مورخ ۱۶/۵/۱۳۹۶ هیات امنای دانشگاه با توسعه و تعمیم شمول مزایایی تخفیف شهریه به بازنشستگان دانشگاه و فرزندان آنها و همچنین افزایش مقطع کارشناسی ارشد به PHD به شرح زیر اصلاح گردیده است:

«کارکنان دانشگاه، همسران و فرزندان آنها، همسر و فرزندان بازنشستگانی که حداقل سابقه ده سال خدمت در دانشگاه داشته باشند و در رشته های ظرفیت مازاد مقطع کارشناسی ارشد و PHD دانشگاه پذیرفته شده اند و ملزم به پرداخت شهریه می‌باشند تا سقف ۵۰ درصد مشروط به رضایت از عملکرد کارمند شاغل بر اساس شیوه نامه‌ای که به تصویب هیات رئیسه دانشگاه خواهد رسید با نظر هیات رئیسه دانشگاه از تخفیف شهریه برخوردار می گردند.» پیرو این مصوبه هیات رئیسه دانشگاه نیز نسبت به تصویب شیوه نامه ای در خصوص نحوه بهره مندی کارکنان و بازنشستگان دانشگاه و فرزندان آن ها اقدام نموده است. مصوبات مذکور مغایر با قانون و خارج از حدود اختیارات هیات امنای یاد شده می‌باشد، زیرا:

اولاً: در ماده ۷ قانون تشکیل هیات های امنای دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی که وظایف و اختیارات هیات امنا ذکر شده است، اختیاری مبنی بر اعطای تخفیف به کارکنان دانشگاه، همسران و فرزندان کارکنان منظور نشده است.

ثانیاً: اعمال تخفیف در پرداخت شهریه به شرح مصوبات و شیوه نامه مذکور، بر خلاف بند ۹ اصل ۳ قانون اساسی است که در آن به رفع تبعیضات ناروا و ایجاد امکانات عادلانه برای همه، در تمام زمینه های مادی و معنوی اشعار دارد، می‌باشد.

ثالثاً: هیات عمومی دیوان عدالت اداری در موارد مشابه مصوبات هیات امنای برخی دانشگاه ها مربوط به تخفیف شهریه به خانواده کارکنان و اعضای هیات علمی در دانشگاه های تهران (به موجب دادنامه ۱۷۸۶-۶/۹/۱۳۹۷)، صنعتی شریف (به موجب دادنامه ۸۳۶-۱/۵/۱۳۹۸۹، دانشگاه یزد (به موجب دادنامه ۱۱۲۵-۱۱۲۶ مورخ ۳/۱۱/۱۳۹۶) و جامع علمی کاربردی (به موجب دادنامه ۷۵۲-۱۸/۴/۱۳۹۸) ابطال نموده است.

بنا به مراتب تبصره بند ۹ مصوبه جلسه مورخ ۶/۱۱/۱۳۹۴ و مصوبه اصلاحی هیات امنا طی بند ۷ جلسه مورخ ۱۶/۵/۱۳۹۶ در خصوص بهره مندی کارکنان و بازنشستگان دانشگاه و فرزندان آن ها از تخفیف شهریه، مغایر با قوانین اشاره شده و خارج از حدود اختیارات هیات امنای دانشگاه موصوف تشخیص و ابطال آن ها در هیات عمومی دیوان (به صورت فوق العاده و خارج از نوبت) با لحاظ ماده ۱۳ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مورد تقاضا می‌باشد.»

متن مقرره های مورد شکایت به شرح زیر است:

«الف: تبصره بند ۹ مصوبه جلسه مورخ ۶/۱۱/۱۳۹۴ هیات امنا دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی بیرجند

۹. با تخفیف شهریه دانشجویان ظرفیت مازاد رشته های کارشناسی ارشد و PHD بسته به نوع رشته تا ۳۰ درصد شهریه با نظر هیات رئیسه دانشگاه از نیمسال دوم سال تحصیلی ۹۴-۹۵ موافقت گردید.

تبصره: کارکنان دانشگاه و فرزندان آنها که در مقطع کارشناسی ارشد به صورت ظرفیت مازاد در این دانشگاه پذیرفته شده اند و ملزم به پرداخت شهریه می‌باشند، تا سقف ۵۰ درصد با نظر هیات رئیسه دانشگاه از تخفیف شهریه برخوردار می گردند.

ب: بند ۷ مصوبه اصلاحی جلسه مورخ ۱۶/۵/۱۳۹۶ هیات امنا دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی بیرجند

۷. با اصلاح تبصره بند ۹ مصوبه مورخ ۶/۱۱/۱۳۹۴ هیات امنا به شرح ذیل موافقت گردید:

کارکنان دانشگاه، همسران و فرزندان آنها، همسر و فرزندان بازنشستگانی که حداقل سابقه ده سال خدمت در دانشگاه داشته باشند و در رشته های ظرفیت مازاد مقطع کارشناسی ارشد و PHD دانشگاه پذیرفته شده اند و ملزم به پرداخت شهریه می‌باشند تا سقف ۵۰ درصد مشروط به رضایت از عملکرد کارمند شاغل براساس شیوه نامه ای که به تصویب هیات رئیسه دانشگاه خواهد رسید با نظر هیات رئیسه دانشگاه از تخفیف شهریه برخوردار می‌گردند.»

در پاسخ به شکایت مذکور، مدیر امور حقوقی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی بیرجند به موجب لایحه شماره ۷۸۸۲۶/۱۱/۹۹ مورخ ۲۸/۸/۱۳۹۹ به طور خلاصه توضیح داده است که:

«به استناد بند (الف) ماده ۴۹ قانون برنامه چهارم توسعه و بند «ب» ماده ۲۰ قانون برنامه پنجم توسعه و ماده یک قانون احکام دائمی برنامه های توسعه ای کشور، قانون نحوه انجام امور مالی معاملاتی دانشگاه ها، و قانون نحوه تشکیل هیات های امنا دانشگاه ها در امور مالی معاملاتی از شمول قوانین و مقررات عمومی، مالی، معاملاتی مستثنی می‌باشند و صرفاً براساس مصوبات هیات امناء که به تایید مقام عالی وزارت متبوع می‌رسد، اداره می‌شوند و مصوبات مورد اعتراض و شکایت، به تایید مقام عالی وزارت متبوع رسیده است.

مطابق بند «ح» ماده ۲۰ قانون برنامه پنجم توسعه، دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی و تحقیقاتی مجازند از ظرفیت مازاد سهمیه آموزش رایگان خود و یا ظرفیتهای جدیدی که ایجاد می کنند براساس قیمت تمام شده یا توافقی با بخش غیر دولتی و با تایید هیات امناء در مقاطع مختلف دانشجو بپذیرند و منابع مالی دریافتی را حسب مورد پس از واریز به خزانه کل به حساب درآمدهای اختصاصی منظور کنند.

برابر تبصره ۲ ماده ۲ آیین‌نامه مالی و معاملاتی دانشگاه ها و دانشکده های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کلیه واحدهای اجرایی مستقل و غیر مستقل از لحاظ سیاست گذاری تابع قوانین، مقررات و تصمیمات موسسه، آیین‌نامه مالی و معاملاتی دانشگاه ها بوده و مکلف به رعایت و اجرای مصوبات هیات امناء موسسه می‌باشند.

مطابق بند «و» ماده ۷ قانون نحوه تشکیل هیات های امناء، به عنوان یکی از اختیارات هیات امناء تصویب نحوه وصول درآمدهای اختصاصی و مصرف آن تعیین گردیده است، مصوبات مورد اعتراض و شکایت نیز متاثر از اختیار هیات امنا بوده و خارج از اختیار به نظر نمی رسد.

در خاتمه با توجه به اینکه براساس مستندات قانونی فوق الاشاره، تعیین میزان شهریه و نحوه دریافت آن بر عهده هیات امناء دانشگاه قرار داده شده است و هزینه های مربوط به دوره آموزش می‌بایست بر اساس تایید وزارت متبوع از دانشجو اخذ گردد و مصوبات هیات امنا به نوعی تعیین میزان شهریه است زیرا تخفیف دلالت بر عدم دریافت شهریه ندارد بلکه میزان شهریه را تا میزان مشخصی تقلیل می دهد و لازمه استقلال حقوقی، مالی و اداری دانشگاه وضع آیین‌نامه‌ها و مصوباتی است که با برخی از قوانین و مقررات عمومی مغایرت داشته باشد. صدور حکم به رد شکایت مورد تقاضا است.»

هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۴/۳/۱۴۰۰ با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.

رای هیات عمومی

براساس بند «ب» ماده ۲۰ قانون برنامه پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران مصوب سال ۱۳۸۹ و ماده ۱ قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور مصوب سال ۱۳۹۵ و مفاد آرای شماره ۹۴۵-۲۸/۹/۱۳۹۶ و ۳۰۸-۷/۳/۱۳۹۸ هیات عمومی دیوان عدالت اداری، تعیین شهریه و اعطای تخفیف در خصوص آن از مصادیق امور مالی محسوب می‌شود و هیاتهای امنای دانشگاهها و موسسات آموزش عالی می‌توانند نسبت به تعیین آن اقدام نمایند. با این حال، اعمال تخفیف در پرداخت شهریه تحصیلی باید مبتنی بر مبانی موجه آموزشی و حقوقی باشد و بر همین اساس و با عنایت به اینکه براساس بند (۹) اصل سوم قانون اساسی، رفع تبعیضات ناروا و ایجاد امکانات عادلانه برای همه در تمام زمینه‌های مادی و معنوی از وظایف دولت جمهوری اسلامی ایران است، تبصره بند ۹ مصوبه جلسه مورخ ۶/۱۱/۱۳۹۴ و بند ۷ مصوبه جلسه مورخ ۱۶/۵/۱۳۹۶ هیات امنای دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی بیرجند که متضمن اعطای تخفیف در پرداخت شهریه به کارکنان دانشگاه و همسران و فرزندان آنها و همسران و فرزندان بازنشستگان آن دانشگاه است، مصداق تبعیض ناروا بوده و به دلیل مغایرت با بند ۹ اصل سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و مواد ۱۳ و ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ از تاریخ تصویب ابطال می‌شود.

مهدی دربین- معاون قضایی دیوان عدالت اداری