بررسی دعوی اعسار یا تقسیط نسبت به عین مال

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۸/۰۵/۱۰
برگزار شده توسط: استان کردستان/ شهر سقز

موضوع

بررسی دعوی اعسار یا تقسیط نسبت به عین مال

پرسش

شخصی به صد کیلو برنج هاشمی و استرداد یک دستگاه خودرو محکوم شده است. ضمناً دادخواست اعسار یا تقسیط تقدیم دادگاه می‌نماید؛ دادگاه چه تصمیمی اتخاذ خواهد نمود؟ تقسیط عین مال امکان دارد یا خیر؟ پاسخ مستدل، تحلیلی و با ذکر مستندات و مواد قانونی باشد.

نظر هیات عالی

ماده یک قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی تصریح دارد که: «هرکس به موجب حکم دادگاه به دادن هر نوع مالی به دیگری محکوم شود و از اجرای حکم خودداری کند هرگاه محکوم‌به عین معین باشد، آن مال اخذ و به محکوم‌له تسلیم می‌شود و در صورتی که ردّ عین ممکن نباشد اموال محکوم‌علیه با رعایت مستثنیات دین و... توقیف و از محل آن حسب مورد محکوم‌به یا مثل یا قیمت آن استیفاء می‌شود.» نهایتاً با ملحوظ داشتن مقرره فوق در فرض سوال، نظریه اقلیت مورد تایید هیات عالی می‌باشد.

نظر اکثریت

اعسار در خصوص عین به‌طور کلی امکان‌پذیر نمی‌باشد و تصمیم دادگاه، رد دعوی اعسار می‌باشد و اعسار و تقسیط برای دین از جمله مهریه است نه برای عین. ماده ۲۷۷ قانون مدنی نیز برای دین است و ۱۰۰ کیلو برنج عین است نه دین؛ لذا با توجه به ماده ۲۷۷ قانون مدنی قابل تقسیط نمی‌باشد.

نظر اقلیت

در خصوص موضوع باید قائل به تفکیک شد: چنانچه محکوم‌به عین معین یا عین کلی در معین به‌عنوان مثال صد کیلو برنج هاشمی از فلان انبار برنج باشد قابل اعسار یا تقسیط نمی‌باشد چون پذیرش دعوی اعسار برخلاف مفاد حکم «بر استرداد عین» است مگر اینکه تبدیل به قیمت شده باشد، چون محکوم‌له حق عینی نسبت به عین معین دارد اما اگر محکوم‌له عین کلی «کلی فی‌الذمه» باشد مثال صد کیلو برنج هاشمی؛ چنین مصداقی از محکوم‌به مطابق مقررات اجرای احکام مدنی و با نظر به ماده ۲۷۷ قانون مدنی و سایر مقررات قابل تقسیط یا اعسار است.