رعایت تشریفات دادرسی
صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۴۰۲/۰۴/۲۸
برگزار شده توسط: استان سازمان قضایی نیروهای مسلح/ شهر اصفهان
موضوع
رعایت تشریفات دادرسی
پرسش
در صورتی که دادگاه تجدید نظر نظامی طبق بند پ ماده ۴۵۵ ق. آ. د. ک رای تجدید نظر خواسته را مخالف قانون تشخیص دهد و با استدلال و ذکر مبانی و مستند قانونی آن را نقض و در ماهیت، انشای رای می نماید.سوال این است که آیا دادگاه تجدید نظر به استناد این مقرره و در مواردی که به علت عدم رعایت تشریفات اصولی و بنیادین دادرسی رای را نقض می کند میتواند در ماهیت، انشای رای نماید یا پرونده را جهت انجام اقدامات مقتضی به دادگاه نظامی بدوی ارسال می نماید؟
نظر هیات عالی
به صراحت تبصره ماده ۴۵۵ قانون آیین دادرسی کیفری عدم رعایت تشریفات دادرسی چنانچه به درجه ای از اهمیت باشد که موجب بی اعتباری رای میشود، موجب نقض رای میشود که در واقع این امر یکی از مصادیق صدور رای بر خلاف قانون میباشد و دادگاه تجدید نظر در مواجهه با چنین مواردی رای دادگاه بدوی را نقض و خود راسا مبادرت به صدور رای می نماید. مگر این که دادگاه تحقیقات را ناقص بداند در این صورت پرونده را با قرار رفع نقص به دادگاه بدوی ارسال مینماید که در فرض مذکور نیز دادگاه تجدید نظر پس از رفع نقص در صورت عدم تایید رای دادگاه بدوی، ضمن نقض رای بدوی با ورود در ماهیت مبادرت به صدور رای می نماید.
نظر اکثریت
وظایف دادگاه تجدید نظر در مواد ۴۴۸ الی ۴۶۱ از قانون آیین دادرسی کیفری احصا شده است.در بند پ ماده ۴۵۵ قانون مذکور قانونگذار به صراحت بیان کرده است «چنانچه رای تجدید نظر خواسته را مخالف قانون تشخیص دهد با استدلال و ذکر مبانی و مستند قانونی، آن را نقض و در ماهیت، انشای رای می نماید» همانگونه که رعایت تشریفات اصولی و دارای اهمیت دادرسی به لحاظ قانونی لازم و ضروری میباشد (ماده ۲ ق آ د ک)، عدم رعایت تشریفات مذکور خلاف قانون و باعث نقض رای میباشد.لذا در فرض سوال با توجه به اینکه نقض رای به علت عدم رعایت تشریفات اصولی بوده است؛ مصداق بند پ ماده ۴۵۵ مذکور بوده و دادگاه تجدید نظر رای را نقض و خود مبادرت به انشای رای در ماهیت مینماید و مجوزی برای اعاده پرونده به دادگاه بدوی نیست. موید این نظر، نظریه مشورتی شماره ۷/۹۸/۲۵۱ مورخ ۱۳۹۸/۰۳/۲۸ اداره حقوقی قوه قضائیه میباشد.
نظر اقلیت
به موجب ماده ۷ ق. آ. د. م و ماده ۴۳۵ ق. آ. د. ک دادگاه تجدید نظر به ماهیت هیچ دعوایی نمیتواند رسیدگی نماید مگر اینکه در دادگاه بدوی مورد رسیدگی واقع شده باشد.با توجه به اینکه عدم رعایت تشریفات اصولی و بنیادین دادرسی باعث بی اعتباری رای صادره میشود و به منزله این است که دادگاه بدوی در ماهیت، انشای رای ننموده است؛ دادگاه تجدید نظر نمیتواند در ماهیت، انشای رای نماید لذا پس از نقض رای پرونده را به دادگاه بدوی اعاده تا مجددا رسیدگی و انشای رای نماید.