نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۳۱۲ مورخ ۱۴۰۴/۱۱/۲۶

چنانچه خواهان در اولین جلسه دادرسی تغییر خواسته را درخواست و اعلام کند و با بررسی موضوع مشخص شود خواسته سابق و خواسته جدید ارتباطی با یکدیگر ندارد و ناشی از یک منشأ نمیباشد، تکلیف دادگاه چیست؟ آیا در خصوص تغییر خواسته اعلامی در صورت عدم حضور خوانده، وقت رسیدگی باید تجدید شود؟ آیا دادگاه میتواند به سبب آنکه موضوع مشمول ماده ۹۸ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹ نمیباشد، رأساً قرار عدم استماع دعوای خواهان را صادر کند؟ چنانچه موضوع خواسته دعوایی مستقل باشد، آیا باید دستور رفع نقص و پرداخت هزینه‌های دادرسی صادر شود؟

اولاً، تغییر خواسته یا تغییر نحوه دعوا به معنی تغییر دعوا به طور کلی نیست؛ بلکه خواهان می‌تواند بدون تغییر در اصل دعوای خود، صرفاً خواسته دیگری با همان منشأ را درخواست کند یا عنوان خواسته را اصلاح کند؛ مانند آنکه خواسته خود را حسب مورد از خلع ید به تخلیه یا تحویل تغییر دهد؛ اما نمی‌تواند خواسته خود را از خلع ید به مطالبه وجه ناشی از چک تغییر دهد؛ زیرا منشأ این دو خواسته متفاوت است و این تغییر به معنی تغییر دعوا محسوب می‌شود که مستلزم استرداد دادخواست و تقدیم دادخواست جدید است. ثانیاً، در فرض سؤال که دادگاه تغییر یا افزایش خواسته را منطبق بر ماده ۹۸ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹ نمی‌داند، مستدلاً آن را نمی‌پذیرد و از آنجا که تقاضای تغییر یا افزایش خواسته به صورت شفاهی در جلسه رسیدگی و یا به موجب لایحه به عمل می‌آید، نیاز به صدور رأی در معنای اخص از جمله صدور قرار عدم استماع نیست و با توجه به اینکه صرف تغییر خواسته به معنای استرداد خواسته نیست، تا زمانی که استرداد خواسته مندرج در دادخواست احراز نشود، دادگاه ملزم به رسیدگی است؛ همچنین در صورتی که دادگاه افزایش خواسته را منطبق بر ماده یادشده نداند، به نحو مستدل آن را نمی‌پذیرد و به دعوا با همان میزان مندرج در دادخواست رسیدگی می‌کند.