رای شماره ۲۶۵۹ مورخ ۱۴۰۱/۱۱/۰۴ هیات عمومی دیوان عدالت اداری

بسم الله الرحمن الرحیم

شماره دادنامه: ۱۴۰۱۰۹۹۷۰۹۰۵۸۱۲۶۵۹

تاریخ دادنامه: ۴؍۱۱؍۱۴۰۱

شماره پرونده: ۰۰۰۰۳۱۸

مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: آقای علی فیلی

طرف شکایت: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند (ل) ماده ۴، بند (ب) ماده ۵ و تبصره ۱ ذیل آن از آیین‌نامه استخدامی اعضای هیات علمی مصوب سال ۱۳۹۵ دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی، پژوهشی و فناوری

گردش کار: ۱- شاکی به موجب دادخواستی ابطال بند (ل) ماده ۴، بند (ب) ماده ۵ و تبصره ۱ ذیل آن از آیین‌نامه استخدامی اعضای هیات علمی مصوب سال ۱۳۹۵ دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی، پژوهشی و فناوری را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده است که:

"به استحضار می رساند تعداد واحدهای گذرانده شده برای اخذ دانشنامه دکتری حرفه ای پزشکی حدود ۲۹۰ واحد به همراه دو آزمون جامع می‌باشد. حال آنکه تعداد واحدهایی که یک فرد برای اخذ مدرک دکتری تخصصی با احتساب مقاطع تحصیلی قبلی می گذراند، بالغ بر ۲۱۰ واحد درسی به همراه یک آزمون جامع در مقطع دکتری می‌باشد. از سوی دیگر طول دوره تحصیل در دکتری حرفه ای پزشکی هفت سال است. این در حالی است که مصوبات مورد شکایت اشخاص دارای مدرک دکتری حرفه ای با اشخاص دارای درجه کارشناسی ارشد یکسان قلمداد شده اند و همین امر منجر به منع افراد دارنده مدرک دکتری حرفه ای از عضویت هیات علمی دانشگاه ها می‌شود. بنابراین با توجه به تعداد واحدهای گذرانده شده در دکتری حرفه ای و طول مدت تحصیل و همچنین دشواری آن، محروم نمودن این دسته از افراد جهت عضویت در هیات علمی یکی از مصادیق تبعیض ناروا و مغایر بند ۹ اصل سوم قانون می‌باشد.

نظر به اینکه تعارض در احکام مصوبه معنونه به شرح: «۱- بند (ل) ماده ۴، افراد دارای مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد از حیث شرایط علمی برابر با افراد دارای مدرک تحصیلی دکتری حرفه ای قلمداد شده اند. ۲- به موجب تبصره ۱ ذیل ماده ۵ عملاً افراد دارای مدرک تحصیلی دکتری حرفه ای از ورود به هیات های علمی منع شده اند.» آشکار و معلوم است، مقتضی است تا نسبت به آن اقدام گردد. تقاضای ابطال مصوبات معترض عنه را دارم.

ضمناً مستدعی است دستور بفرمائید تا نسبت به انصراف از تقاضای رسیدگی شرعی اقدام شایسته معمول گردد."

۲- در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیات عمومی دیوان عدالت اداری برای شاکی ارسال شده بود، وی به موجب لایحه ای که به شماره ۱۴۰۰-۳۱۸-۳ مورخ ۲۲؍۲؍۱۴۰۱ ثبت دفتر هیات عمومی و هیات های تخصصی دیوان عدالت اداری شده توضیح داده است که:

"۱- مشخصات دقیق آیین‌نامه متنازع فیه عبارتست از:

نام دقیق آیین‌نامه: آیین‌نامه استخدامی اعضای هیات علمی دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی، پژوهشی و فناوری

تاریخ تصویب: ۳۰ شهریور ۱۳۹۵

مرجع تصویب: وزیر علوم و تحقیقات و فناوری

۲- حکم شرعی قضییه عبارتست از:

اساس این مصوبه ضرر معتنابهی اعم از بالقوه و بالفعل متوجه جامعه محصل آن هم به طور نامشروع و نامقبول می‌شود. فلذا عمومات قاعده لاضرر (لاضرر و لاضرار فی الاسلام) در مانحن فیه محرز بوده و از این حیث حقوق بسیاری تضییع و تفویت شده که مخالف با سیره ارتکازیه و بنای عقلا می‌باشد.

۳- حدود خارج شده توسط مرجع تصویب کننده آیین‌نامه عبارت است از:

به نظر می‌رسد که ارزیابی و رتبه بندی مدارک صادره از مراکز علمی وزارت بهداشت بر عهده مرجع اخیرالذکر می‌باشد و از سوی دیگر بنابر مجوز اعطایی از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی، وزارت بهداشت در این امر در حدود مقررات دارای اختیار تام بوده و بنابراین محدود نمودن ارزش مدارک صادره از سوی وزات بهداشت توسط وزرات علوم فاقد مبنای حقوقی و منطقی می‌باشد.

مشخصات اجازه صادره از سوی شواری عالی انقلاب فرهنگی به قرار ذیل است:

مصوب جلسه ۳۲۰ مورخ ۷ دی ۱۳۷۲شورای عالی انقلاب فرهنگی

بند ۵ مصوبه

۴- قسمت های مورد اعتراض از آیین‌نامه معنونه عبارتست از:

اول: بند (ل) ماده ۴

دوم: بند (ب) ماده ۵ و تبصره یک همان ماده"

۳- متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:

" ماده ۴- متقاضیان ورود به خدمت در موسسه می‌بایست به تشخیص مراجع ذیصلاح از شرایط عمومی ذیل، برخوردار باشند:

ل) دارا بودن حداقل مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد یا دکتری حرفه ای (گروه پزشکی) یا سطح سه حوزوی

ماده ۵- متقاضیان ورود به خدمت تصدی عضویت در هیات علمی موسسه می‌بایست علاوه بر شرایط عمومی ماده ۴ این آیین‌نامه، متناسب با مرتبه مورد تقاضای مندرج در ردیف های ۲ و ۳ جدول موضوع ماده ۹ از شرایط اختصاصی ذیل نیز به تشخیص مراجع ذیصلاح برخوردار باشند:

.......

ب) دارا بودن مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد و یا سطح سه حوزوی در رشته تخصصی مربوط برای کلیه رشته های دانشگاهی (غیر از گروه پزشکی) و دارا بودن درجه دکتری حرفه ای (در گروه پزشکی) برای متقاضیان ورود به خدمت در مرتبه مربی با رعایت تبصره ۱ ذیل این ماده

.......

تبصره ۱- به منظور حفظ هرم علمی، از تاریخ اجرای این آیین‌نامه استخدام عضو هیات علمی در مرتبه مربی آموزشیار و مربی پژوهشیار ممنوع می‌باشد."

۴- در پاسخ به شکایت مذکور، مدیر کل دفتر حقوقی وزارت علوم، تحقیقات وفناوری به موجب لایحه شماره ۷۱۰۴۴؍۷۵؍۷ مورخ ۵؍۴؍۱۴۰۰، نامه شماره ۶۴۴۹۶؍۱۵ مورخ ۳۰؍۳؍۱۴۰۰ رئیس مرکز هیات های امنا و هیات های ممیزه وزارت عتف را ارسال کرده است که متن نامه به قرار زیر است:

"۱- به استناد مفاد بند «ب» ماده ۶ آیین‌نامه استخدامی اعضای هیات علمی مصوب یازدهمین جلسه هیات سه نفری جانشین هیات های امنا، مدارج علمی برای ورود به خدمت در مرتبه یک (مربی) داشتن مدرک فوق لیسانس اعم از پیوسته و ناپیوسته در رشته تخصصی مربوط برای کلیه رشته های دانشگاهی غیر از گروه پزشکی می‌باشد. همچنین بر اساس مفاد بند «ج» ماده مذکور، دارا بودن درجه دکتری در گروه پزشکی برای ورود به خدمت در مرتبه یک گروه پزشکی (مربی) بوده است. که تغییری در این خصوص در اصلاحیه آیین‌نامه استخدامی اعضای هیات علمی مصوب سال ۱۳۹۵ ایجاد نشده است.

۲- بر اساس مفاد بند «ب» ماده ۵ آیین‌نامه استخدامی اعضای هیات علمی مصوب سال ۱۳۹۵ و بعد از آن، یکی ازشرایط استخدام به عنوان عضو هیات علمی در مرتبه علمی «مربی» دارا بودن مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد و یا سطح سه حوزوی در رشته تخصصی مربوط برای کلیه رشته های دانشگاهی (غیر از گروه پزشکی) و دارا بودن درجه دکتری حرفه ای در گروه پزشکی برای متقاضیان ورود به خدمت در مرتبه مربی می‌باشد.

۳- به استناد مفاد بند «و» ماده ۱۵ آیین‌نامه اداری استخدامی اعضای هیات علمی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، نداشتن سن بیش از ۳۵ سال در بدو استخدام جهت احراز مرتبه مربی و ۴۵ سال برای مدارک تحصیلی، (D. Ph)، دانشنامه تخصصی و بالاتر یکی از شرایط عمومی ورود به خدمت به عنوان عضو هیات علمی در دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی وابسته به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی می‌باشد.

۴- بر اساس سیاست های وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، در جلسات هیات های امنای موسسات وابسته به وزارت متبوع، بر پرهیز از استخدام عضو هیات علمی در مرتبه علمی مربی در کلیه رشته های اعم از گروه (پزشکی) و گروه (غیرپزشکی) تاکید شده است و صرفاً درشرایط خاص و برای برخی از رشته های هنر که دوره دکتری تخصصی برای آن ارائه نمی شود، دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی می‌توانند با رعایت ضوابط و مقررات مربوط نسبت به استخدام عضو هیات علمی در مرتبه علمی مربی اقدام نمایند.که این موضوع در بند «ل» ماده ۴ و تبصره ذیل ماده ۵ آیین‌نامه استخدامی اعضای هیات علمی نیز که مشارالیه درخواست ابطال آن را کرده است، درج شده و به تصویب رسیده است.

مزید استحضار، با توجه به توسعه تحصیلات تکمیلی در دانشگاه ها و تربیت فارغ التحصیلان مقطع دکتری تخصصی در کشور، امکان جذب آنان به عنوان عضو هیات علمی (استادیار) به عنوان یک سیاست، همواره مورد تاکید وزارت علوم، تحقیقات و فناوری بوده و می‌باشد. ازجمله، بر اساس مفاد بخشنامه های شماره ۷۰۲۴/و مورخ ۶/۶/۱۳۷۸ و شماره ۱۵۴۵۱/۲ مورخ ۲۵/۱۰/۱۳۸۴ وزیران «وقت» و همچنین بخشنامه شماره ۴۱۶۲/۲ مورخ ۲۴/۳/۱۳۸۵ معاونت «وقت» آموزشی، دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی مجاز به استخدام عضو هیات علمی در مرتبه مربی نیستند و در نهایت بر اساس مفاد بخشنامه ش--ماره۱۰۰۶۵۱/و مورخ۳۰/۴/۱۳۹۸ وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، بر رعایت مفاد بخشنامه های مذکور، مبنی بر اجتناب از هر گونه بکارگیری عضو هیات علمی در مرتبه مربی به استثنای رشته های خاص در گروه هنر مشروط به تصویب در هیات امنای ذیربط، تاکید شده است."

۵- در خصوص ادعای شاکی مبنی بر مغایرت مقرره مورد اعتراض با موازین شرعی، قائم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه شماره ۳۲۶۵۹؍۱۰۲ مورخ ۱؍۶؍۱۴۰۱ اعلام کرده است که:

"موضوع بند (۵) ماده ۴ و بند (ب) ماده ۵ و تبصره یک همان ماده از آیین‌نامه استخدام اعضای هیات علمی دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی، پژوهشی و فناوری مصوب ۳۰؍۶؍۱۳۹۵ وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، در جلسه مورخ ۴؍۵؍۱۴۰۱ فقهای معظم شورای نگهبان مورد بحث و بررسی قرار گرفت که به شرح ذیل اعلام نظر می‌گردد:

- صرف نظر از اینکه آیین‌نامه مورد شکایت جنبه پیشنهادی دارد مفاد مورد شکایت خلاف موازین شرع شناخته نشد."

۶- رسیدگی به خواسته به هیات عمومی دیوان عدالت اداری ارجاع می‌شود و با توجه به حدود صلاحیت و اختیارات هیات عمومی مصرح در ماده ۱۲ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری، پرونده برای تشخیص صلاحیت هیات عمومی در رسیدگی در دستور کار جلسه هیات عمومی قرار گرفت.

هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۴؍۱۱؍۱۴۰۱ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.

رای هیات عمومی

براساس بند ۱ ماده ۱۲ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ رسیدگی به شکایات، تظلّمات و اعتراضات اشخاص حقیقی یا حقوقی از آیین‌نامه‌ها و سایر نظامات و مقررات دولتی و شهرداری ها و موسسات عمومی غیردولتی در مواردی که مقررات مذکور به علّت مغایرت با شرع یا قانون و یا عدم صلاحیت مرجع مربوط یا تجاوز و یا سوء استفاده از اختیارات یا تخلّف در اجرای قوانین و مقررات یا خودداری از انجام وظایف موجب تضییع حقوق اشخاص می‌شود، از جمله صلاحیت ها و وظایف هیات عمومی دیوان عدالت اداری است. با توجه به اینکه براساس بند (پ) قسمت «توضیحات ضروری» مندرج در ابتدای آیین‌نامه استخدامی اعضای هیات علمی مقرر شده است که مفاد آیین‌نامه استخدامی اعضای هیات علمی با تصویب هیات امنای دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی (از تاریخ تعیین شده در مصوبه هیات امنای ذیربط)، در موسسات ذینفع قابلیت اجرا دارد و به موجب ماده ۱۲۳ آیین‌نامه یادشده، مفاد این آیین‌نامه پس از تصویب در هیات امنای هر دانشگاه و تایید وزیر علوم، تحقیقات و فناوری قابل اجرا خواهد بود، لذا با عنایت به موازین حقوقی مذکور، بند (ل) ماده ۴، بند (ب) ماده ۵ و تبصره ۱ ذیل آن از آیین‌نامه استخدامی اعضای هیات علمی مصوب سال ۱۳۹۵ مرکز هیاتهای امنا و هیات های ممیزه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری صرفاً در حد یک پیشنهاد بوده و مستقلاً واجد قاعده آمره و لازم‌الاجرایی نیست و مادامی که توسط هیات امنای هر دانشگاه به تصویب نرسیده‌، واجد حیات حقوقی نخواهد بود و در نتیجه مقررات مزبور از مصادیق مقررات موضوع بند ۱ ماده ۱۲ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ محسوب نمی‌شود و رسیدگی به آنها در هیات عمومی دیوان عدالت اداری قابل طرح نیست./

حکمتعلی مظفری

رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری