رای شماره ۱۴۷۵مورخ ۱۴۰۱/۰۹/۰۱ هیات عمومی دیوان عدالت اداری
بسم الله الرحمن الرحیم
شماره دادنامه: ۱۴۰۱۰۹۹۷۰۹۰۵۸۱۱۴۷۵
تاریخ دادنامه: ۱؍۹؍۱۴۰۱
شماره پرونده: ۹۹۰۰۶۵۰
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: آقایان مصطفی مرادی و وحید تمبرچی
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند ۱ صورتجلسه بیست و هشتمین نشست مورخ ۱۶؍۸؍۱۳۷۴ گروه پزشکی شورای عالی برنامه ریزی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
گردش کار: شاکیان به موجب دادخواستی واحد و لایحه تکمیلی ابطال بند ۱ صورتجلسه بیست و هشتمین نشست مورخ ۱۶؍۸؍۱۳۷۴ گروه پزشکی شورای عالی برنامه ریزی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را خواستار شده اند و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده اند که:
"۱- هیات عمومی دیوان عدالت اداری در رای شماره ۷۶، ۷۷، ۷۸، ۷۹ -۲؍۷؍۱۳۷۰ در خصوص شکایت گروهی از پزشکان با موضوع صدور حکم لغو و ابطال مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی (مصوبه مورخ ۱۸؍۱۰؍۱۳۶۱) که خواستار لغو پذیرش دانشجو برای رشته دکترای حرفهای علوم آزمایشگاهی بالینی بودهاند را رد کرد و مصوبات قانونی مبنی بر پذیرش دانشجوی دکترای حرفه ای علوم آزمایشگاهی بالینی برای شرایط تصدی فنی آزمایشگاه تشخیص طبی را مورد تایید قرار داد.
۲- شورای عالی انقلاب فرهنگی به کرات و در فواصل زمانی متعدد پذیرش دانشجو در دوره دکترای حرفهای علوم آزمایشگاهی و تصدی فنی آزمایشگاههای تشخیص طبی به فارغ التحصیلان این دوره را مورد پذیرش و تایید قرار داده است و تاکنون مصوبات خود را لغو ننموده است، از جمله این مصوبات می توان مصوبه مورخ ۱۸؍۱۰؍۱۳۶۱ را نام برد که دوره دکترای علوم آزمایشگاهی بالینی را به عنوان یکی از دورههای آموزش عالی در نظر گرفته است و هدف آن را تربیت افراد لایق به منظور قبول مسئولیت اداره آزمایشگاههای تشخیص طبی دانسته است. همچنین طی مصوبه جلسه مورخ ۹؍۲؍۶۲ طی نامه شماره ۶۵۳۲۵-۱۳؍۵؍۶۲ عنوان دکترای حرفهای را برای علوم آزمایشگاهی تصویب کرده است. این موضوعات در مصوبه مورخ ۲۶؍۶؍۶۳ به شماره نامه ۳۴؍۳۴۸۳ و مصوبه ۲۵۰۹ این شورا در جلسه مورخ ۱۲؍۶؍۱۳۶۴ نیز مورد تایید و تاکید قرار گرفت.
۳- شورای عالی برنامهریزی به استناد بند ۲۰ مصوبه جلسات ۴۲۹ و ۴۳۰-۲۱؍۰۷؍۱۳۷۷ و ۵؍۸؍۱۳۷۷ و نامه شماره ۴۲۲۹؍دش-۲۵؍۱۱؍۱۳۷۷ تشکیل شده است و شورای عالی برنامه ریزی طی جلسه ۱۴۹-۱۶؍۱۱؍۱۳۶۷ و ۲۱۹-۱۹؍۳؍۱۳۷۰ پذیرش دانشجو در دوره دکتری علوم آزمایشگاهی بالینی را پذیرفته است و صلاحیت فارغ التحصیلان این دوره را برای اداره تصدی فنی آزمایشگاه تشخیص طبی تایید کرده است که تا کنون لغو نشده است.
۴- تبصره ۱ ماده ۶ قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی مصوب سال ۱۳۶۷ مربوط به تصدی فنی آزمایشگاه تشخیص طبی برای دارندگان مدرک دکترای علوم آزمایشگاهی بالینی مصوب و قانونی دانسته است و به دست آوردن مدارک برای دکترای علوم آزمایشگاهی را لغو نکرده است.
۵- ماده ۴ قانون سازمان نظام پزشکی مصوب ۱۳۸۳ نام رشته دکترای علوم آزمایشگاهی بالینی را برای عضویت فارغ التحصیلان جدید در سازمان نظام پزشکی به صراحت آورده است و این قانون تا به امروز پابرجاست.
۶- دبیر شورای نگهبان در پاسخ به هیات عمومی دیوان عدالت اداری طی نامه شماره ۱۵۹۲-۱۳؍۰۶؍۱۳۷۰ در خصوص پذیرش دانشجو در مقطع دکترای علوم آزمایشگاهی بالینی برای تصدی فنی آزمایشگاه تشخیص طبی اعلام داشته است: «موضوع پذیرش دانشجو و ضوابط آن برای تصدی فنی آزمایشگاه تشخیص طبی برای مقطع دکترای حرفه ای علوم آزمایشگاهی بالینی در جلسه فقهای شورای نگهبان مطرح گردید و خلاف موازین شرع شناخته نشد.»
۷- بند ۵ ماده ۲۰ و ماده ۵ آییننامه تدوین شده در وزارت بهداشت به شماره ۱۰۰؍۷۸۸-۲۶؍۶؍۱۳۹۸ دارندگان مدارک دکتری حرفهای علوم آزمایشگاهی بالینی را واجد شرایط مسئولیت فنی و تاسیس آزمایشگاه تشخیص طبی شناخته است و طبق بند نهایی این آیین نامه، کلیه آیین نامه ها و دستورالعملها و بخشنامه های مغایر با آن از تاریخ ابلاغ این آیین نامه لغو می گردند. لذا مطابق این آییننامه صورتجلسه (گروه پزشکی شورای عالی برنامه ریزی) مصوب ۱۳۷۴ لغو شده است در حالی که معاونت آموزشی وزارت بهداشت کماکان به استناد این صورتجلسه که لغو شده است از پذیرش دانشجو در رشته دکترای حرفه ای علوم آزمایشگاهی بالینی امتناع می ورزد.
۸- طبق نامه معاونت درمان به سازمان بازرسی کل کشور، پذیرش دانشجو برای شرایط تصدی فنی و تاسیس آزمایشگاه تشخیص طبی دوره دکترای حرفه ای علوم آزمایشگاهی بالینی که مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی است هیچ محدودیتی ندارد و مغایر با قانون نیست.
۹- طبق نامه شماره د؍۲؍۸۲۰۳-۲۶؍۷؍۱۳۷۰ مدیرکل دفتر امور حقوقی وزارت بهداشت پذیرش دانشجو برای تصدی فنی فارغ التحصیلان دوران دکترای حرفه ای علوم آزمایشگاهی منع قانونی ندارد.
۱۰- مطابق تبصره ۳ ماده ۶ قانون تشکیل وزارت بهداشت مصوب ۱۳۶۴ و ماده ۷ این قانون، کلیه ضوابط و مقررات آموزشی حاکم بر سایر دانشگاهها و ضوابط و مقررات آموزشی اعلام شده از شورای عالی انقلاب فرهنگی حاکم خواهد بود و سیاستگذاری، تعیین خط مشی و برنامه ریزی آموزش پزشکی این امور در درجه اول باید به تایید شورای عالی انقلاب فرهنگی و سپس واحد تابع آن (شورای عالی برنامه ریزی) برسد این در حالی است که گروه شش نفره پزشکی شورای عالی برنامه ریزی خارج از صلاحیت و اختیار و بدون توجه به مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی و شورای عالی برنامه ریزی مبادرت به لغو دوره دکترای حرفه ای علوم آزمایشگاهی بالینی مصوب ۱۸؍۱۰؍۱۳۶۱ شورای عالی انقلاب فرهنگی نموده و رای هیات عمومی در این خصوص را نادیده گرفته است. لازم به ذکر است که هیچ گونه مصوبه ای از جانب شورای عالی انقلاب فرهنگی، شورای عالی برنامه ریزی مجلس شورای اسلامی و وزارت بهداشت مبنی بر لغو دوره دکتری علوم آزمایشگاهی بالینی وجود ندارد.
۱۱- طبق اصل ۱۳۸ قانون اساسی مقررات صادره از وزارتخانه ها، هیات وزیران یا مامورین تدوین کننده آیین نامه ها نباید با متن و روح قوانین قانونگذاران - مجلس و شورای عالی انقلاب فرهنگی- مغایرت داشته باشد، در حالی صورتجلسه صادره از گروه شش نفره پزشکی اقدام به لغو مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی در خصوص پذیرش دانشجو برای دوره دکترای علوم آزمایشگاهی بالینی نموده است.
۱۲- قانونگذار در فواصل زمانی مختلف بر این امر تاکید نموده است که برای اخذ جواز تاسیس آزمایشگاه و شرایط لازم تصدی فنی در این خصوص، پذیرش در رشته دکترای حرفه ای علوم آزمایشگاهی لازم است و لغو این دوره موجب زیان به خدمات سلامت کشور می شود و مغایر با حقوق مکتسبه فارغ التحصیلان کارشناسی علوم آزمایشگاهی بالینی و مغایر با قوانین می باشد.
۱۳- شورای عالی برنامه ریزی دوره دکتری علوم آزمایشگاهی را متوقف نکرده است و طبق مصوبات جلسه ۱۴۹-۱۶؍۱۱؍۱۳۶۷ و جلسه ۲۱۹-۱۹؍۳؍۱۳۷۰ دوره دکتری حرفه ای علوم آزمایشگاهی تصویب و برای اجرا ابلاغ شده است. این مصوبه کماکان پابرجاست و فقط توسط شورای عالی برنامه ریزی و شورای عالی انقلاب فرهنگی لغو خواهد شد در حالی که گروه ۶ نفره پزشکی در سال ۱۳۷۴ بدون مجوز قانونی و بودن مصوبه ای از جانب شورای عالی برنامه ریزی و بدون توجه به نظر کمیته تخصصی علوم آزمایشگاهی این دوره را لغو نموده است.
۱۴- به موجب مصوبه جلسه ۲۱۹-۱۹؍۰۳؍۱۳۷۰ شورای عالی برنامه ریزی که کماکان پابرجاست مقرر شده است که پذیرش دانشجو همچنان مثل سابق ادامه یابد و همچنین مقطع کارشناسی علوم آزمایشگاهی نیز پس از تصویب در شورای عالی برنامه ریزی آغاز و برنامه آن تدوین گردد. لذا طبق این مصوبه هر دو دوره کارشناسی و دکترای حرفه ای مصوب شورای عالی برنامه ریزی می باشد ضمن اینکه طبق مصوبات شورای عالی برنامه ریزی دیگر رشته زیر مجموعه علوم آزمایشگاهی در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری نداریم.
۱۵- وزیر بهداشت در دفاعیات پروندهای که پیش از این در هیات عمومی مطرح شده بود به شماره دادنامه ۲۱۰۴ الی ۲۱۰۷، در بند ۸ لایحه دفاعیه به شماره ۱۰۷؍۲۲۵۵ اظهار شده بود نیاز به مسئول فنی فراتر از آمار ۳۹۲۸ مسئول فنی است و بسیاری از آزمایشگاههای تشخیص طبی در شهرستانها با کمبود مسئول فنی مواجه اند اما با این وجود گروه ۶ نفره علیرغم مصوبه شورای عالی برنامه ریزی مبنی بر ادامه دار بودن پذیرش دانشجو اقدام به توقف پذیرش دانشجو در این دوره نموده است. لذا طبق اصل ۱۷۳ قانون اساسی و مستنداً به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری تقاضای ابطال صورتجلسه مذکور را دارم. "
متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:
" گروه پزشکی شورای عالی برنامه ریزی
صورتجلسه: بیست و هشتمین نشست
مورخ: ۱۶؍۸؍۱۳۷۴
حاضرین: آقایان دکتر نوحی، دکتر شفیعی، دکتر عزیزی، دکتر وحکائی، دکتر عین الهی و سرکارخانم دکتر صانعی
غائبین: آقایان دکتر پژوهی (با اطلاع قبلی)، دکتر وکیل (با اطلاع قبلی)، دکتر سیم فروش (بدون اطلاع) و سرکار خانم دکتر وحید دستجردی (بدون اطلاع)
در این جلسه موضوعات مختلف پیشنهادی به بحث گذارده شد که اهم موارد مطروحه و تصمیمات متخذه را بهشرح زیر اعلام می دارد:
۱- نامه شماره ۲۳۷۳؍۱۱۳-۶؍۸؍۷۴ دبیر شورای عالی برنامه ریزی در مورد مسائل پیرامون رشته دکترای علوم آزمایشگاهی مطرح و مصوبات قبلی مبنی بر لغو دوره دکتری علوم آزمایشگاه و راه اندازی مجدد کارشناسی این رشته مورد تایید گروه پزشکی قرار گرفت."
در پاسخ به شکایت مذکور، سرپرست اداره کل حقوقی و تنظیم مقررات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره ۱۱۳۲؍۱۰۷-۱۷؍۶؍۱۳۹۹ به طور خلاصه توضیح داده است که:
" ۱- طبق «ماده واحده خروج تصمیمات و آراء صادره از هیاتها و کمیته های تخصصی وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر مراکز آموزشی و پژوهشی در خصوص امور و شئون علمی، آموزشی و پژوهشی از شمول صلاحیت دیوان عدالت اداری و سایر مراجع قضایی، مصوب ششصد و سی امین جلسه مورخ ۱۲؍۶؍۱۳۸۷ شورای عالی انقلاب فرهنگی» آن دسته از تصمیمات و آراء نهایی و قطعی صادره در هیاتها و کمیته های تخصصی فعال در وزارتخانه های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و دانشگاهها و سایر مراکز آموزشی و پژوهشی مصوب که صرفاً در رابطه با امور و شئون تخصصی، علمی، آموزشی و پژوهشی صادر شده باشد، قابل شکایت و رسیدگی در دیوان عدالت اداری و سایر مراجع قضایی نخواهد بود و در این پرونده خواسته شکات دارای شان علمی و آموزشی است.
۲- شورای عالی انقلاب فرهنگی به منظور اجرای سیاستها و مصوبات این شورا در خصوص برنامه ریزی و تصویب آیین نامه و مقررات آموزشی در تاریخ ۲۸؍۱۱؍۱۳۶۳ اقدام به تشکیل شورای عالی برنامه ریزی نمود و آیین نامه داخلی شورای عالی برنامهریزی در جلسات ۵۲، ۵۳ و ۵۴ کمیسیونهای مشترک ۱ و ۲ شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید. ماده ۱ این آیین نامه تشکیلات این شورا را مشتمل بر گروههای برنامه ریزی، سرپرستان و دبیرخانه دانسته است و از جمله گروههای برنامه ریزی گروه پزشکی میباشد. همچنین وظایف شورای عالی برنامه ریزی در جلسه ۳۲۰-۷؍۱۰؍۱۳۷۲ شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب شده است که از جمله وظایف آن عبارتند از: برنامه ریزی آموزشی در سطح آموزش عالی بر اساس مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی، برنامه ریزی درسی تمام مقاطع تحصیلی و رشته های مختلف دانشگاهی و اصلاح، تغییر و بازنگری برنامه های مصوب و نوع مدارک تحصیلی، تعیین عناوین رشته ها و مقاطع تحصیلی (کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری)، ایجاد رشته ها و گرایشها تحصیلی در مقاطع مختلف دانشگاهی.
۳- شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی نیز در سال ۱۳۷۷ به موجب بند ۲۰ مصوبه جلسات ۴۲۹ و ۴۳۰ مورخ ۲۱؍۷؍۱۳۷۷ و ۵؍۸؍۱۳۷۷ و نامه شماره ۴۲۲۹؍دش-۲۵؍۱۱؍۱۳۷۷ شورای عالی انقلاب فرهنگی و مواد ۲ و ۷ قانون تشکیل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوب ۱۳۶۷ تشکیل شد و اهم وظایف آن به شرح زیر است: برنامه ریزی آموزشی و پژوهشی در سطح آموزش عالی گروه پزشکی و در راستای خط مشی و سیاستهای آموزشی و پژوهشی، برنامه ریزی در مقاطع تحصیلی و رشته های مختلف دانشگاهی، اصلاح، تغییر و بازنگری برنامه های مصوب، تصویب نهایی برنامه ریزی آموزشی، پژوهشی و درسی دورههای تخصصی علوم پزشکی، ضوابط گزینش علمی و شرایط اختصاصی در آزمونهای ورودی دانشگاهها و موسسات آموزش عالی کشور، تعیین نوع عناوین رشته ها و مقاطع تحصیلی گروه پزشکی (کاردانی، کارشناسی، ارشد و دکتری عمومی و phd)، ایجاد رشته ها و دورههای آموزشی و پژوهشی در سطح آموزش عالی و بررسی، حذف یا ادغام رشته ها و گرایشهای تحصیلی در مقاطع مختلف دانشگاهی.
۴- گروه پزشکی شورای عالی برنامه ریزی با توجه به تنوع و توسعه رشته؍ مقاطع کارشناسی ارشد و دکترای تخصصی زیرمجموعه علوم آزمایشگاهی در ارائه خدمات آموزشی، پژوهشی و تشخیصی اقدام به لغو دوره دکترای این رشته و راه اندازی مجدد کارشناسی برای این رشته نموده است و وفق اختیارات حاصله امکان اتخاذ تصمیم در خصوص موضوع را داشته و مصوبه مورد اشاره در حال حاضر نیز معتبر و لازم الاجراست.
با توجه به مراتب مذکور و نظر به اینکه کلیه اقدامات وفق ضوابط و مقررات صورت گرفته است و تخلفی از ضوابط و مقررات مشاهده نگردید، رد دادخواست تجدیدنظر مطروحه مورد تقاضاست."
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱؍۹؍۱۴۰۱ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
اولاً عطف به استعلام صورت گرفته از سوی دیوان عدالت اداری، مدیرکل دفتر برنامهریزی آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به موجب نامه شماره ۲۷۶۸۳۱؍۲۱؍۲ مورخ ۲۶؍۱۰؍۱۴۰۰ و دبیر شورای عالی برنامهریزی علوم پزشکی به موجب نامه شماره ۹۲۵؍۵۲۳؍د مورخ ۱۷؍۱۲؍۱۴۰۰ اعلام کردهاند که سوابق نامه شماره ۲۳۷۳؍۱۱۳ مورخ ۶؍۸؍۱۳۷۴ دبیر شورای عالی برنامهریزی موجود نیست. ثانیاً در خصوص این امر که صورتجلسه مورد اعتراض صرفاً پیشنهاد و نظریه کارشناسی بوده یا مقررهای لازمالاجرا است، اکثریت اعضای هیات عمومی قائل به این نظر هستند که با عنایت به اینکه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از سال ۱۳۷۴ برمبنای مصوبه گروه برنامهریزی پزشکی شورای عالی برنامهریزی،به توقف پذیرش دانشجو در دوره دکتری حرفهای علوم آزمایشگاهی مبادرت کرده، لذا به مفاد مصوبه مورد شکایت از طریق عملیاتی کردن آن ترتیب اثر داده شده و از این رو مصوبه مزبور دارای ماهیت الزامآور است و در مانحنفیه عمل نکردن به مصوبه گروه برنامهریزی پزشکی منجر به ایجاد ضمانت اجرا برای مخاطبان مصوبه فوق میشود و لذا مصوبه مذکور قابل طرح و رسیدگی در هیات عمومی دیوان عدالت اداری است. ثالثاً برمبنای تبصره ۱ ماده ۹ آییننامه داخلی شورای عالی برنامهریزی مصوب جلسات ۵۲، ۵۳ و ۵۴ شورای مشترک کمیسیونهای ۱ و ۲ شورای عالی انقلاب فرهنگی مورخ ۲۱؍۷؍۱۳۶۶، ۲۸؍۷؍۱۳۶۶ و ۵؍۸؍۱۳۶۶ مقرر شده است که: «آییننامههای آموزشی، ایجاد رشتههای جدید و یا حذف رشتههای فعلی باید به تصویب نهایی شورای عالی برنامهریزی برسد» و هرچند حذف رشته، میتواند متضمن حذف مقطع تحصیلی نیز باشد، لکن با فرض اینکه تبصره یادشده ناظر به حذف رشتههای فعلی بوده و منصرف از حذف مقطع تحصیلی است، در این صورت شورای عالی برنامهریزی در خصوص حذف مقطع تحصیلی صلاحیتی نداشته و برای گروه پزشکی نیز به عنوان یکی از گروههای شورای عالی برنامهریزی به شرح مندرج در تبصره ۲ ماده ۹ و ماده ۱۱ آییننامه اخیرالذکر نمیتوان چنین صلاحیتی قائل شد. بنا به مراتب فوق، صورتجلسه نشست ۲۸ گروه پزشکی شورای عالی برنامهریزی در تاریخ ۱۶؍۸؍۱۳۷۴ مبنی بر لغو و عدم پذیرش دانشجو دوره دکترای حرفه ای علوم آزمایشگاهی بالینی خارج از حدود اختیار گروه پزشکی بوده و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال میشود./
حکمتعلی مظفری
رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری